Przez lata o skórze mówiliśmy przede wszystkim językiem chemii i biologii. Receptory, cytokiny, czynniki wzrostu, enzymy, kolagen, elastyna. W tym obrazie łatwo jednak pominąć jeszcze jeden rodzaj informacji odbieranej przez komórki – fizyczne właściwości ich otoczenia. Napięcie. Rozciąganie. Ucisk. Sztywność macierzy. Opór stawiany przez otaczającą tkankę. Dla komórki nie są one wyłącznie konsekwencją budowy tkanki. Mogą stać się sygnałem biologicznym. Zdolność komórki do odbierania bodźców mechanicznych i przekształcania ich w odpowiedź biochemiczną nazywamy mechanotransdukcją. To jeden z najbardziej fascynujących obszarów współczesnej biologii komórki – miejsce, w którym fizyka spotyka się z biologią. Mechanobiologia pozwala dzięki temu spojrzeć na skórę inaczej. Nie tylko przez pryzmat tego, z czego jest zbudowana, ale również warunków mechanicznych, w których funkcjonują jej komórki.
Komórka nie żyje w próżni
Fibroblast skóry właściwej nie jest niezależną jednostką zawieszoną pomiędzy włóknami kolagenowymi. Pozostaje w ścisłej relacji z macierzą zewnątrzkomórkową – ECM. Jednymi z elementów umożliwiających tę komunikację są integryny – receptory błonowe uczestniczące w połączeniu środowiska zewnątrzkomórkowego z cytoszkieletem komórki. Powstaje niezwykle złożony system przekazywania informacji: ECM → integryny → kompleksy adhezyjne → cytoszkielet → sygnalizacja wewnątrzkomórkowa → jądro komórkowe. Bodziec mechaniczny działający poza komórką może w ten sposób wpływać na procesy zachodzące w jej wnętrzu, w tym na ekspresję określonych genów. W mechanotransdukcję zaangażowane są liczne struktury i szlaki – ogniska adhezyjne, FAK, Rho/ROCK, cytoszkielet aktynowy, mechanowrażliwe kanały jonowe oraz regulatory transkrypcji YAP i TAZ. Komórka pozostaje więc w nieustannym kontakcie nie tylko z chemicznym, ale również z mechanicznym środowiskiem tkanki.
Fibroblast nie tylko tworzy macierz. On również ją odczytuje
Fibroblasty najczęściej przedstawiane są jako komórki odpowiedzialne za syntezę kolagenu, elastyny i innych składników macierzy zewnątrzkomórkowej. To prawda, ale obraz ten jest zdecydowanie niepełny. Fibroblast współtworzy ECM, a jednocześnie pozostaje pod jej wpływem. Znaczenie ma skład macierzy, jej organizacja przestrzenna, integralność oraz właściwości mechaniczne. Komórki mogą reagować na zmianę sztywności otoczenia, napięcia czy możliwości rozprzestrzenienia się w macierzy. Powstaje biologiczne sprzężenie zwrotne: fibroblast wpływa na macierz, a macierz wpływa na fibroblast. Tkanka przestaje być w tym ujęciu biernym rusztowaniem dla komórek. Staje się dynamicznym środowiskiem wymiany informacji, w którym sygnały biochemiczne i mechaniczne nieustannie się przenikają.
Kolagen to nie tylko ilość
Komunikację dotyczącą skóry często sprowadza się do prostego równania: większa produkcja kolagenu oznacza lepszą jakość skóry. Mechanobiologia pokazuje, dlaczego takie uproszczenie jest niewystarczające. Znaczenie ma również architektura macierzy – organizacja włókien, ich integralność i możliwość przenoszenia sił pomiędzy ECM a komórkami. Wraz ze starzeniem się skóry dochodzi do fragmentacji włókien kolagenowych. Badania ludzkiej skóry wskazują, że zaburzenie struktury macierzy ogranicza mechaniczne podparcie fibroblastów. Komórki stają się mniej rozciągnięte, zmienia się organizacja ich cytoszkieletu i sposób funkcjonowania. Zmianie może ulegać zarówno synteza składników ECM, jak i aktywność enzymów uczestniczących w jej degradacji. Tworzy to mechanizm wzajemnie wzmacniających się zmian: fragmentacja macierzy → osłabienie mechanicznego podparcia fibroblastów → zmiana ich funkcji → dalsze zaburzenie homeostazy ECM. To istotnie poszerza klasyczne spojrzenie na starzenie skóry. Nie chodzi wyłącznie o zmniejszającą się z czasem produkcję kolagenu. Zmienia się również środowisko, w którym funkcjonują komórki odpowiedzialne za jego syntezę i organizację.
Komórka potrafi rozpoznać właściwości swojego otoczenia
Jednym z najciekawszych zjawisk mechanobiologii jest mechanosensing – zdolność komórek do rozpoznawania fizycznych właściwości środowiska. Sztywność ECM może wpływać na organizację cytoszkieletu, tworzenie ognisk adhezyjnych i aktywność szlaków sygnałowych. Szczególne zainteresowanie badaczy budzą YAP i TAZ – regulatory uczestniczące w przekazywaniu informacji o właściwościach mechanicznych otoczenia do procesów kontrolujących zachowanie komórki. Nie oznacza to jednak, że większa sztywność czy większe napięcie tkanki są zjawiskami pożądanymi. Nadmierna sztywność macierzy występuje między innymi w procesach włóknienia i może uczestniczyć w utrzymywaniu nieprawidłowej aktywności komórek. Znaczenie ma więc nie maksymalizacja bodźca mechanicznego, lecz środowisko pozwalające na zachowanie prawidłowej homeostazy tkanki.
Od mechanobiologii do kosmetologii estetycznej
Mechanobiologia daje dodatkową perspektywę pozwalającą zrozumieć funkcjonowanie skóry, ale wymaga precyzyjnej interpretacji. Nie każdy zabieg przebudowujący tkankę działa poprzez mechanotransdukcję i nie każdy efekt biologiczny można wyjaśnić bodźcem mechanicznym. Poszczególne technologie wykorzystują różne mechanizmy działania. Energia cieplna, kontrolowane mikrouszkodzenie, bodziec mechaniczny, reakcja naprawcza czy zmiana fizycznego środowiska komórek nie są zjawiskami tożsamymi. Łączy je natomiast jedno – oddziałują na żywą, dynamiczną tkankę, której późniejsza odpowiedź zależy również od jej stanu wyjściowego i organizacji.
W NAORI® wykorzystujemy procedury oddziałujące na tkanki na różnych zasadach. Ich zestawienie dobrze pokazuje, jak różnymi drogami można inicjować procesy prowadzące do zmian strukturalnych skóry. RF mikroigłowa łączy kontrolowane nakłucie z dostarczeniem energii fal radiowych do tkanki. Badania histologiczne opisują powstawanie kontrolowanych stref koagulacji termicznej oraz następujące po zabiegu procesy remodelingu, obejmujące zmiany dotyczące kolagenu i elastyny. W portfolio NAORI dostępna jest zarówno radiofrekwencja mikroigłowa jako samodzielna procedura, jak również protokoły łączone, w których RF zestawiana jest z innymi metodami pracy ze skórą. Laser frakcyjny CO₂ tworzy natomiast kontrolowane mikrostrefy ablacji i oddziaływania termicznego. Następująca odpowiedź naprawcza obejmuje reepitelializację oraz wieloetapowy remodeling skóry i macierzy zewnątrzkomórkowej, w tym neokolagenezę. Zabiegi tego typu należą do obszaru laseroterapii i resurfacingu – procedur ukierunkowanych nie tylko na powierzchnię skóry, ale również na jej strukturę.
Mezoterapia mikroigłowa wykorzystuje kontrolowane mikronakłuwanie skóry. Powstające mikrouszkodzenia uruchamiają kaskadę gojenia, w której uczestniczą mediatory odpowiedzi naprawczej, fibroblasty oraz procesy związane z reorganizacją kolagenu. Peelingi chemiczne działają według odmiennego mechanizmu. Przykładem procedury dostępnej w NAORI jest BioRePeel. W tym przypadku mechanizmu działania nie należy utożsamiać z mechanotransdukcją – podstawą procedury jest kontrolowane oddziaływanie chemiczne na skórę, a charakter odpowiedzi zależy od właściwości zastosowanego preparatu i sposobu przeprowadzenia zabiegu.
Stymulatory tkankowe stanowią jeszcze inną grupę. Nie są biologicznie jednorodną kategorią – poszczególne preparaty różnią się składem, właściwościami fizykochemicznymi i sposobem interakcji z tkanką. W praktyce NAORI wykorzystujemy terapie oparte na kwasie poli-L-mlekowym Sculptra® oraz polinukleotydach Rejuran. W przypadku PLLA dane histologiczne wskazują na miejscową odpowiedź tkankową wokół mikropartikuł materiału, obejmującą udział makrofagów i fibroblastów oraz odkładanie kolagenu typu I i III. Sam fakt umieszczenia Sculptra® i Rejuranu w szerokiej kategorii biostymulacji nie oznacza więc, że działają w taki sam sposób. Właśnie w tym miejscu mechanobiologia staje się szczególnie interesująca. Przypomina, że efekt biologiczny nie zależy wyłącznie od zastosowanego bodźca. Znaczenie ma również środowisko, które ten bodziec zastaje.
Rejuran i polinukleotydy – inna droga do przebudowy
Rejuran zajmuje w tym zestawieniu szczególne miejsce. W odróżnieniu od procedur wykorzystujących energię cieplną czy materiałów zmieniających mechaniczne podparcie tkanek wykorzystuje preparaty oparte na polinukleotydach. Badania nad PN w zastosowaniach estetycznych opisują zmiany dotyczące elastyczności, nawilżenia, tekstury skóry i widoczności zmarszczek. Dostępne są również badania kliniczne dotyczące preparatów Rejuran, w tym randomizowane badania porównawcze. Jednocześnie obecny stan wiedzy nie pozwala traktować wszystkich proponowanych mechanizmów działania polinukleotydów jako jednakowo dobrze potwierdzonych, a przeglądy literatury wskazują na potrzebę dalszych badań wysokiej jakości.
To ważne rozróżnienie. Rejuran nie powinien być przedstawiany jako kolejny zabieg działający poprzez mechanotransdukcję. Jego obecność w tym samym planie terapeutycznym pokazuje coś bardziej interesującego – zmiany właściwości skóry można inicjować poprzez różne rodzaje oddziaływania biologicznego. W NAORI wykonujemy REJURAN Rejuvenation with Polinucleotydes jako jedną z procedur z obszaru biostymulacji. Jego miejsce w planie zabiegowym zależy od kondycji skóry, wskazań oraz pozostałych elementów terapii. Mechaniczny, termiczny i biochemiczny język tkanki nie są konkurencyjnymi koncepcjami. W żywym organizmie funkcjonują równocześnie, tworząc znacznie bardziej złożony obraz regeneracji niż proste „pobudzenie produkcji kolagenu”.
Kwas hialuronowy – więcej niż objętość
Jedne z najbardziej interesujących obserwacji dotyczących związku pomiędzy środowiskiem mechanicznym a funkcją fibroblastów pochodzą z badań in vivo przeprowadzonych na ludzkiej skórze z wykorzystaniem usieciowanego kwasu hialuronowego. W badaniu fotouszkodzonej skóry przedramion osób starszych po podaniu usieciowanego HA obserwowano zwiększoną syntezę kolagenu oraz bardziej rozciągniętą morfologię fibroblastów. Autorzy zaproponowali, że jednym z mechanizmów odpowiadających za te obserwacje może być mechaniczne rozciągnięcie skóry i fibroblastów przez materiał wypełniający. Kolejne badania wykazały, że zwiększenie strukturalnego podparcia starzejącej się macierzy wiąże się z aktywacją fibroblastów i zwiększeniem produkcji kolagenu. Nowsze obserwacje in vivo wskazują również na utrzymywanie się aktywacji fibroblastów i odkładanie nowych pęczków kolagenu po podaniu usieciowanego HA.
Interpretacja tych wyników wymaga jednak ostrożności. Nie oznaczają one, że każdy preparat kwasu hialuronowego wywołuje identyczną odpowiedź ani że obserwowane efekty można automatycznie przenosić na wszystkie produkty, obszary anatomiczne czy techniki podania. Pokazują natomiast ważną biologiczną zależność: zmiana fizycznego środowiska komórki może wpływać na jej zachowanie. W praktyce zabiegowej NAORI kwas hialuronowy wykorzystywany jest w procedurach wolumetrii, modelowania i estetyki ust oraz innych terapiach wypełniających. Mechanobiologia dodaje do klasycznego rozumienia tych procedur jeszcze jedną perspektywę – relacji pomiędzy strukturą tkanki a funkcjonowaniem obecnych w niej komórek.
„Stymulacja kolagenu” przestaje wystarczać
„Stymuluje produkcję kolagenu” stało się jednym z najczęściej powtarzanych zdań w kosmetologii estetycznej. Jednocześnie mówi coraz mniej. RF mikroigłowa, laser frakcyjny CO₂, mezoterapia mikroigłowa, Sculptra®, Rejuran czy procedury z wykorzystaniem kwasu hialuronowego mogą być wymieniane w kontekście poprawy jakości lub przebudowy skóry. Nie oznacza to jednak, że biologiczna droga prowadząca do efektu jest w każdym przypadku taka sama. Kontrolowana energia termiczna, mikrouszkodzenie, oddziaływanie chemiczne, zastosowanie polinukleotydów, odpowiedź tkankowa na PLLA czy zmiana strukturalnego podparcia macierzy nie stają się jednym procesem tylko dlatego, że część z nich może ostatecznie prowadzić do zmian dotyczących ECM.
Dlatego współczesne planowanie terapii wymaga szerszego spojrzenia. Znaczenie mają rodzaj bodźca, jego intensywność i głębokość, stan wyjściowy tkanki, jej architektura, właściwości zastosowanej technologii lub preparatu oraz czas potrzebny na rozwinięcie odpowiedzi biologicznej. Właśnie dlatego w NAORI funkcjonują również protokoły takie jak SkinLab+ czy SKIN BOOSTER, w których punktem wyjścia nie jest pojedyncza technologia rozpatrywana w oderwaniu od skóry, ale zaplanowana terapia odpowiadająca określonemu celowi zabiegowemu. To właśnie na tym poziomie wiedza o mechanizmach zaczyna mieć znaczenie praktyczne.
Skóra jest układem sił
Skóra każdego dnia jest rozciągana, ściskana, przesuwana i poddawana napięciu. Porusza się wraz z mięśniami, dostosowuje do zmian objętości tkanek i przenosi siły pomiędzy własnymi strukturami. Na poziomie mikroskopowym trwa równocześnie nieustanny dialog pomiędzy komórkami a macierzą zewnątrzkomórkową. Mechanobiologia pozwala zobaczyć skórę nie jako statyczną warstwę materiału biologicznego, ale jako dynamiczny system, w którym siła może stać się informacją.
Fibroblast nie jest jedynie fabryką kolagenu. Macierz zewnątrzkomórkowa nie jest jedynie rusztowaniem. Napięcie nie jest jedynie właściwością fizyczną tkanki. Elementy te tworzą wzajemnie powiązane środowisko biologiczne. Coraz dokładniejsze poznawanie tych zależności prowadzi do bardziej precyzyjnego spojrzenia na kosmetologię estetyczną – opartego nie na pojedynczych hasłach, lecz na rozumieniu tkanki, bodźca i odpowiedzi biologicznej.
Piśmiennictwo
- Schwartz MA. Integrins and extracellular matrix in mechanotransduction. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2010;2(12). doi:10.1101/cshperspect.a005066.
- Humphrey JD, Dufresne ER, Schwartz MA. Mechanotransduction and extracellular matrix homeostasis. Nat Rev Mol Cell Biol. 2014;15(12):802-812. doi:10.1038/nrm3896.
- Cole MA, Quan T, Voorhees JJ, Fisher GJ. Extracellular matrix regulation of fibroblast function: redefining our perspective on skin aging. J Cell Commun Signal. 2018;12(1):35-43. doi:10.1007/s12079-018-0459-1.
- Quan T, Fisher GJ. Role of age-associated alterations of the dermal extracellular matrix microenvironment in human skin aging: a mini-review. Gerontology. 2015;61(5):427-434. doi:10.1159/000371708.
- Qin Z, Voorhees JJ, Fisher GJ, Quan T. Age-associated reduction of cellular spreading/mechanical force up-regulates matrix metalloproteinase-1 expression and collagen fibril fragmentation via c-Jun/AP-1 in human dermal fibroblasts. Aging Cell. 2014;13(6):1028-1037. doi:10.1111/acel.12265.
- Fisher GJ, Varani J, Voorhees JJ. Looking older: fibroblast collapse and therapeutic implications. Arch Dermatol. 2008;144(5):666-672. doi:10.1001/archderm.144.5.666.
- Dupont S. Role of YAP/TAZ in cell-matrix adhesion-mediated signalling and mechanotransduction. Exp Cell Res. 2016;343(1):42-53. doi:10.1016/j.yexcr.2015.10.034.
- Wang F, Garza LA, Kang S, et al. In vivo stimulation of de novo collagen production caused by cross-linked hyaluronic acid dermal filler injections in photodamaged human skin. Arch Dermatol. 2007;143(2):155-163. doi:10.1001/archderm.143.2.155.
- Quan T, Wang F, Shao Y, et al. Enhancing structural support of the dermal microenvironment activates fibroblasts, endothelial cells, and keratinocytes in aged human skin in vivo. J Invest Dermatol. 2013;133(3):658-667. doi:10.1038/jid.2012.364.
- Wang F, Do TT, Smith N, et al. Implications for cumulative and prolonged clinical improvement induced by cross-linked hyaluronic acid: an in vivo biochemical/microscopic study in humans. Exp Dermatol. 2024;33(1). doi:10.1111/exd.14998.
- Hantash BM, Ubeid AA, Chang H, Kafi R, Renton B. Bipolar fractional radiofrequency treatment induces neoelastogenesis and neocollagenesis. Lasers Surg Med. 2009;41(1):1-9. doi:10.1002/lsm.20731.
- Nguyen L, Bartholomeusz J, Schneider SW, Herberger K. Histological and clinical dose-response analysis of radiofrequency microneedling treatment for skin rejuvenation. Lasers Med Sci. 2025;40:75. doi:10.1007/s10103-025-04335-9.
- Alster TS, Graham PM. Microneedling: a review and practical guide. Dermatol Surg. 2018;44(3):397-404. doi:10.1097/DSS.0000000000001248.
- Xu XG, Luo YJ, Wu Y, et al. Immunohistological evaluation of skin responses after treatment using a fractional ultrapulse carbon dioxide laser on back skin. Dermatol Surg. 2011;37(8):1141-1149. doi:10.1111/j.1524-4725.2011.02062.x.
- Vleggaar D, Fitzgerald R, Lorenc ZP. Composition and mechanism of action of poly-L-lactic acid in soft tissue augmentation. J Drugs Dermatol. 2014;13(4 Suppl).
- Hanke CW, Redbord KP. The biological basis for poly-L-lactic acid-induced augmentation. J Drugs Dermatol. 2014;13(4 Suppl).
- Lampridou S, Bassett S, Cavallini M, Christopoulos G. The effectiveness of polynucleotides in esthetic medicine: a systematic review. J Cosmet Dermatol. 2025;24(2). doi:10.1111/jocd.16721.
- Kim JH, Kwon TR, Lee SE, et al. A phase III, randomized, double-blind, matched-pairs, active-controlled clinical trial and preclinical animal study to compare the durability, efficacy and safety between polynucleotide filler and hyaluronic acid filler in the correction of crow’s feet: a new concept of regenerative filler. J Korean Med Sci. 2014;29(Suppl 3).






